کورد زندوه

كردستان از جهاتي مهد موسيقي ايران قلمداد مي‌شود؛ زيرا موسيقي كردي با موسيقي‌هاي باستاني ايران، نسبتي تمام و كمال دارد. در ميان انواع بي‌نظير موسيقي كردي هوره و شمشال از همه قديمي‌ترند و قدمت برخي از انواع موسيقي كردي به بيش از هزار سال و حتي به پيش از ظهور اسلام در ايران مي‌رسد. موسيقي كردي را از لحاظ قدمت مي‌توان به دو گروه تقسيم كرد، موسيقي باستاني كه با عناويني چون هوره، موره، لوره، و سياچمانه (سياه چشمان)، چوپي و نغمه‌هاي سماعي - سنتي شناخته مي شود كه اين موسيقي عموما بدون كلمات اضافي بر اشعار ده‌ هجايي استوار است نوع آييني اين موسيقي مرثيه‌گون و وصف حال آن را حقيقي و نوع غنايي آن را مجاز مي‌دانند. گروه دوم، دربرگيرنده‌ي نغماتي چون صمد لچكي، مقام الله اويسي، مقام كوچه باغي، صمد مسگري و ترانه‌هاي ملوديك است كه بر اشعار مجازي و گاه عروضي استوارند. بيت خواني: در كردستان نوع ديگري از موسيقي وجود دارد كه به آن بيت خواني مي‌گويند كه احتمالا مترادف “گاتاخواني“ يا “گاساخواني“ است. بيت خواني مبتني بر نغمه‌اي كاملا ساده و بدون رعايت وزن و قافيه و نظم است كه در بيان جنگ سرداران و بزرگان ديني و آييني و ملي اجرا مي‌شود. موسيقي مقامي: مقام‌هاي كردي عبارتند از، الاويسي، هيران و قطار. در اين مقام نوازندگان شماري از گوشه‌هاي موسيقي ملي ايران را در دستگاه‌ها و مقام‌هاي موسيقي ملي تجلي يافته به سبك ويژه‌اي مي‌نوازند، به همين دليل بخشي از گوشه‌هاي موسيقي مقامي كهن ايران، در اين سرزمين حفظ شده است. موسيقي آوازي: اين موسيقي در دو سبك و شيوه به نام‌هاي “هوره“ و ”سياچمانه” اجرا ‌شده و به نظر مي‌رسد كه واژه ي “هوره“ از اهورا يا اهوره گرفته شده است. هوره آوازهاي كهن است كه در بعضي از انواع آن روايت‌هاي مربوط به اديان باستاني ايراني و تقدس “آگر“ يا “آتش” يافت مي‌شود. اشعار آن مجازي است و از اين لحاظ شباهت با اوستا دارد. موسيقي مذهبي: موسيقي مذهبي به دو صورت اجرا مي‌شود، موسيق عزا كه چمري نيز خوانده مي‌شود و شامل مراسمي است كه در سوگ بزرگي يا پهلواني يا رييسي اجرا مي‌شود. شيوه‌هاي اجراي مراسم و عظمت آن يادآور سوگ سياووش است. نوع ديگر موسيقي نواي ماه رمضان (كر و بيدار باش) است، نواي ويژه ي ماه رمضان كه در زمان كر و مغرب براي آگاهي مردم اجرا مي‌شود و داراي دو نوا و ريتم است. موسيقي حماسي: اين موسيقي به نام “هه‌ل په‌ركي“ يا “هه ل په رين“ شهرت دارد و به معني حمله كردن است اين رقص قدمتي بسيار كهن دارد و از روزگار پرستش خدايان و دوران مهرپرستي كه در مهرابه‌ها اجرا مي‌شود، به يادگار مانده است. مراسم “هه ل په ركي” داراي هفت ريتم اصلي است كه به ترتيب بازساز و همراهي اجرا كنندگان انجام مي شود. ريتم آن از كند و آرام و گريان شروع مي‌شود و به ريتم هيجاني (سجار) پايان مي‌يابد. در ميان ريتم‌هاي ديگري مانند سي‌پا، فتاحي و پشت پا، زنگي و خانوميري، فتاح پاشايي، گه‌ريان، شه‌لان، كرمانشاهي و مريواني نيز با دوزله و ضرب اجرا مي‌شود. ريتم‌هاي “هه ل په ركي“ شامل ريتم‌هاي گريان چپ و راست. لبلان، خان اميري، سجار، شلان، آروغان است كه از ميان يتم چپ و راست (فتاحي و پشت پا) در همه مناطق عشاير ايران اجرا مي‌شود ريتم گريان در منطقه سنندج و اطراف آن تا مرزهاي سقز در شمال و همدان و كرمانشاه در جنوب اجرا مي‌شود در مريوان ريتم سه پا معروف به راستا و “هه ل گردن“ اجرا مي‌شود. مراسم ذكر در تكيه‌هاي دراويش قادري با نواختن دف و ني در جم خانه‌هاي اهل حق در كرمانشاهان و اورامانات با نواختن دف و تنبور اجرا مي شود. رقص سونه يا رقص مرغابي نيز با آهنگ لبلان اجرا مي‌شود. سواركاران: مراسم اسب دواني در سراسر روستاها و دشت‌هاي استان كردستان با آيين و مراسم خاصي در جشن‌ها و آيين‌هاي ملي مردم انجام مي‌شود. اين مراسم با نواي سواران كه از ريتم‌هاي تندي برخوردار است همواره مي‌شود در مراسم عروسي چون در روستاها عروسي را با اسب يا خانه داماد مي‌برند نواز سواران با ريتمي آرام و ملايم اجرا مي‌شود. از مهمترين سازهاي كردستان مي‌توان به شمشال كه در واقع همان ني چوپاني است اشاره كرد. دف نيز يكي از سازهاي سنتي خانقاه است، طاس نيز ساز كوبه‌اي است كه از جنس مس است كه روي آن پوست مي‌كشند و با چوب يا تسمه‌ي چرمي بر آن مي‌كوبند. از ديگر سازهاي محلي توان از سورنا، دوزله، نرم ناي را نام برد كه با آنها همه نوع آهنگي نواخته مي‌شود اين سازها به ويژه در آهنگ‌هاي رقص كه با دهل و دايره يا تمبك همراهي مي‌شود كاربرد دارد.